حاج عليخان اعتماد السلطنة (حاجب الدوله)
81
سفرنامه حاج عليخان اعتماد السلطنه (فارسى)
ارك عالى و سربازخانه و توپخانه و مريض خانههاى كشورى و لشكرى و مكاتب اعداديه و رشديه و ابتدائيهء جديدالوضع ، و اصلاح خانه و ساير اماكن عاليه راجع به عموم دارد ، چون طبقات حكمداران « حلب » و « شامات » را « كاتب چلبى » مرحوم ، مفصلًا در ذيل فصل « شام » بيان نموده ، حقير هم اجمال آن را در ذيل توصيف « شام » بيان خواهد كرد . مصطفى مظهر پاشا « مصطفى مظهرپاشا » ، بعد از كشتهشدن « بحرى پاشا » ، از « حلب » معزول و به والىگرى « ارْزَنةُ الرُّوم » « 1 » منصوب شد ، اين شخص دشمن نجباء و اعيان و اشراف بود ، هميشهآرزوى اين داشت كه در محل حكومتش متعرضى نباشد كه مستبدانه حكومت نمايد ، آنگاه كه به « ارزنة الروم » والى شد ، بناى حكومت مستبدانه را گذاشت . اعيان و اشراف چون مانع اجراآت كيفيه و خودسرانه او شدند ، به دربار دولت از آنها بد نوشت ، و از براى نفى و اجلاى « 2 » دوازده نفر از اشراف بلده ، فرمانى از دربار استحصال نمود و نفى كرد . اما اهالى از اين حركت مشاراليه سخت رنجيده ، پنجهزار تومان جمع كرده ، با بعضى بى پروايان به « اسلامبول » روانه ساختند ، آنها در باب عالى از او شاكى شده ، در سال ( 1265 ) فرمان معزولى آن وزير را روانه ساختند ، و « طولوم باجى باشى » « اسلامبول » ، كه از اهالى قريهء « هنيزيك » مِن قراى « 3 » « ارزنة الروم » و موسوم به « مصطفى آقا » بود ، مبلغى به او رشوت داده ، هدف تير آتش نمودند . « 4 » « يالى » « 5 » آن وزير كه با موبل « 6 » ، دويست و بيست و پنج هزار تومان ارزش داشت و هميشه به آن فخر مىنمود ، التماس كردند ، همان روز كه بيچاره « مظهر پاشا » در كشتى نشسته ، داخل « بوغاز « 7 » اسلامبول » شد ، ديد كه « يالى » خود از چهار طرف آتش گرفته ، مىسوزد ، همان آن سكته كرده وفات يافت .
--> ( 1 ) - ارز روم ( 2 ) - تبعيد ( 3 ) - از روستاهاى ( 4 ) - از روستاهاى ( 5 ) - مأخوذ از تركى به معنى مكان خاص ، منزل ، منزل كنار دريا ( 6 ) - صحيح آن مبل است به معنى اسباب خانه از قبيل ميز و صندلى و ساير اشياء چوبى . ( 7 ) - صحيح آن بُغاز و به معنى تنگه است .